Presidenti serb akuzon Podgoricën për qasje konfrontuese ndaj Beogradit dhe rikthen në qendër çështjen e Kosovës, identitetit kombëtar dhe ndikimit rajonal…
Ndërhyrja publike e presidentit serb Aleksandar Vuçiç, drejtuar qytetarëve të Malit të Zi përmes një letre të hapur të publikuar nga portali malazez Borba, konsiderohet një tjetër tregues i vazhdimit të tensioneve politike dhe identitare mes Beogradit dhe Podgoricës.
Mesazhi i presidentit serb vjen në një moment të ndjeshëm për marrëdhëniet dypalëshe, të cilat vazhdojnë të ndikohen nga çështja e Kosovës, orientimet e ndryshme gjeopolitike të dy vendeve dhe ekuilibri më i gjerë i forcave në Ballkanin Perëndimor.
Në letrën e tij, Vuçiç përpiqet ta paraqesë Serbinë si faktor stabiliteti në raportet me Malin e Zi, duke argumentuar se Beogradi ka pranuar të gjitha vendimet strategjike të Podgoricës, nga shpërbërja e unionit shtetëror deri te anëtarësimi në NATO. Në të njëjtën kohë, ai akuzon një pjesë të elitës politike dhe mediatike malazeze se i qaset Serbisë përmes një logjike konfrontimi dhe mosbesimi të vazhdueshëm.
Një nga elementët më të spikatur të letrës ishte fraza: “Na falni që ju deshëm më shumë sesa ju na deshët ne”, përmes së cilës presidenti serb synon të theksojë lidhjet historike, kulturore dhe shoqërore mes dy popujve. Retorika me ngarkesë emocionale pasqyron përpjekjen afatgjatë të Beogradit për të ruajtur ndikimin politik dhe kulturor te komuniteti serb në Mal të Zi, pa vënë drejtpërdrejt në diskutim sovranitetin e vendit.
Vuçiç hodhi poshtë gjithashtu akuzat për ndërhyrje të Serbisë në punët e brendshme të Malit të Zi, duke insistuar se Beogradi nuk ka vënë kurrë në dyshim integritetin territorial të fqinjit të tij. Megjithatë, ai riktheu në qendër njohjen e pavarësisë së Kosovës nga Mali i Zi në vitin 2008, duke e paraqitur atë si një vendim që, sipas këndvështrimit serb, ka qenë në kundërshtim me interesat kombëtare të Serbisë.
“Çdo ditë dëgjojmë, si nga zyrtarët ashtu edhe nga mbështetësit e politikës antiserbe, se Serbia po e rrezikon pavarësinë e Malit të Zi dhe se është e rëndësishme që këtë ta shohin dhe ta dëgjojnë të gjithë në Evropë dhe në botë, sepse me sa duket Serbia është ajo që i sjell më shumë të këqija Malit të Zi.
Megjithatë, faktet flasin ndryshe. Serbia, pra, respekton integritetin territorial dhe sovranitetin e Malit të Zi dhe asnjëherë nuk i ka vënë në pikëpyetje. Në të njëjtën kohë, vetëm dy vjet pas largimit nga bashkësia shtetërore me Serbinë, Mali i Zi rrëzon dhe shkel Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe merr pjesë në marrjen e Kosovës dhe Metohisë nga Serbia duke njohur pavarësinë e Kosovës”, shprehet Vuçiç.
Ndërhyrja e presidentit serb rikthen gjithashtu debatin e kahershëm mbi identitetin kombëtar të Malit të Zi modern. Që prej shpalljes së pavarësisë në vitin 2006, vendi ka tentuar të balancojë forcimin e identitetit të vet shtetëror dhe kombëtar me ruajtjen e lidhjeve historike e shoqërore me Serbinë. Në këtë kontekst, Vuçiç kërkoi respekt për gjuhën serbe dhe simbolet kombëtare serbe, duke iu referuar komunitetit të madh serb në vend.
“Ne e respektojmë dhe do ta respektojmë Malin e Zi dhe qytetarët e tij. Ju e braktisët familjen tonë të përbashkët dhe vendimin tuaj, po e përsëris, e respektojmë.
E vetmja gjë që ju kërkojmë është që, sa i përket gjuhës serbe dhe simboleve kombëtare serbe, të tregoni respekt ndaj një të tretës së popullsisë suaj, të paktën aq sa tregoni ndaj pjesëtarëve dhe përfaqësuesve politikë të atyre popujve që janë bërë vëllezërit dhe ndihmësit tuaj të rinj në rrugën evropiane. Vetëm kaq. Dhe asgjë më shumë”, shprehet Vuçiç.
Letra përmban gjithashtu kritika të qarta ndaj strategjisë ndërkombëtare dhe europiane të Malit të Zi. Vuçiç argumenton se Podgorica kërkon të theksojë diferencimin nga Serbia në çështje si marrëdhëniet me Rusinë, sanksionet perëndimore dhe bashkëpunimi me NATO-n. Ky qëndrim pasqyron pakënaqësinë më të gjerë të Beogradit ndaj mënyrës se si Serbia paraqitet shpesh si faktor destabilizues në rajon.
Në planin rajonal, letra e hapur tregon se mosmarrëveshjet historike dhe identitare në Ballkanin Perëndimor vazhdojnë të ndikojnë zhvillimet politike edhe në periudha stabiliteti relativ.
Marrëdhëniet mes Serbisë dhe Malit të Zi mbeten të rëndësishme për ekuilibrin rajonal, për shkak të lidhjes së drejtpërdrejtë me çështjen e Kosovës, ndikimin gjeopolitik në Adriatik dhe procesin e integrimit europian të Ballkanit Perëndimor.
“Malit të Zi i dëshiroj çdo sukses, pavarësisht faktit se çdo takim i zyrtarëve malazezë fillon dhe përfundon me theksimin e dallimit mes tyre dhe Serbisë, sepse Serbia, që është nën ndikimin malinj të Rusisë, nuk ka dashur t’i vendosë sanksione asaj të keqeje botërore; sepse Serbia është shumë e madhe dhe Evropa do të duhej të jepte shumë para nga fondet për Serbinë, gjë që nuk është edhe aq e përshtatshme, ndërsa është e përshtatshme kur dikush është i vogël, atëherë, me sa duket, as paratë nuk janë të mëdha.
Ju dëshirojmë gjithë fatin në Evropë, në NATO, kudo që dëshironi. Dhe do t’ju përgëzojmë për gjithçka. Dhe do të gëzohemi për sukseset tuaja. Vetëm mos na detyroni të gëzohemi për politikën dhe rezultatet e një politike që është e drejtuar kundër Serbisë dhe popullit serb. Jemi çfarë jemi, por mazokistë nuk jemi”, thekson Presidenti serb.
Por ndërhyrja e Vuçiçit nuk sinjalizon një krizë të menjëhershme diplomatike, ajo pasqyron vazhdimin e një përballjeje politike të përqendruar gjithnjë e më shumë te ndikimi, identiteti dhe simbolika gjeopolitike. E ardhmja e marrëdhënieve mes Beogradit dhe Podgoricës pritet të varet nga zhvillimet e brendshme politike në të dy vendet, si edhe nga dinamika më e gjerë gjeopolitike në Ballkanin Perëndimor.