Kodi gjenetik i banorëve në katër fshatra arbëreshë të Kalabrisë, Çivita (Civita), Frashnitë (Frascineto), Ungra (Lungro) dhe Shën Benedhiti (San Benedetto Ullano) – fsheh një nga zbulimet më magjepsëse të mjekësisë dhe historisë. ADN-ja e tyre ka mbetur e paprekur prej gati 6 shekujsh, duke u kthyer në një “ishull gjenetik” unik në të gjithë Italinë. Kjo u dokumentua saktësisht nga një studim i madh shkencor i botuar në vitin 2017 në revistën prestigjoze “Nature Communications”, ku studiuesit analizuan rreth 700,000 tregues gjenetikë për të kuptuar strukturën biologjike të këtyre komuniteteve në provincën e Kozencës (Cosenza), në veri të Kalabrisë.
Pse gjenetika e tyre është një “kapsulë kohore”?
Rezultatet e analizave shkencore tregojnë se banorët e këtyre fshatrave ruajnë pothuajse të pastër strukturën gjenetike të Shqipërisë mesjetare (Arbërisë së kohës së Skënderbeut), përpara pushtimit osman.
Kjo mrekulli biologjike ka ndodhur për dy arsye kryesore:
* Izolimi i rreptë gjeografik: Këto katër fshatra u themeluan lart në zonat e thyer dhe të egra malore të Masivit të Pollinos dhe Bonisë. Malet e larta shërbyen si një barrierë natyrore që i mbajti ata të ndarë nga popullsia vendase italiane.
* Muri i hekurt kulturor: Për të ruajtur gjuhën, traditat dhe fenë, arbëreshë e këtyre zonave zbatuan për shekuj me radhë një rregull të rreptë. U martuan pothuajse ekskluzivisht vetëm brenda fshatrave të tyre, duke mos lejuar përzierjen me italianët rreth e rrotull.
Analizat gjenetike të tipit IBD (pjesë të ADN-së të trashëguara nga një paraardhës i përbashkët) konfirmojnë se mbi 80% e lidhjeve të tyre gjenetike të çojnë direkt në Ballkan dhe jo në Itali. Biologjikisht, është njësoj sikur paraardhësit e tyre të kishin emigruar drejt Italisë ditët e fundit dhe jo para 570 vjetësh.
Dallimi i madh nga arbëreshët e tjerë të Italisë
Përveç studimit të vitit 2017, kërkime të tjera të botuara në “European Journal of Human Genetics” tregojnë se jo të gjithë arbëreshët e kanë ruajtur këtë pastërti në të njëjtin nivel. Komunitetet e Kozencës dallojnë dukshëm nga pjesa tjetër.
Për shkak se luginat e Siçilisë ishin rrugë të hapura shkëmbimi, arbëreshët e atjeshëm u përzien gradualisht me popullsinë vendase siciliane dhe greke. Ndërsa arbëreshët e maleve të Kozencës mbetën gjenetikisht të “papenetrueshëm”.
Mashtrimet në rrjetet sociale: Miti i “gjeneve jemenite”
Në platforma si TikTok dhe Instagram qarkullojnë video që pretendojnë se këto katër fshatra në Kozencë kanë “20-30% gjenetikë nga beduinët jemenitë”, duke i shpallur ata si popullsinë më “lindoromedhetare” në Evropë. Ky pretendim nuk ka asnjë bazë shkencore dhe nuk ekziston në asnjë studim serioz.
Ky keqinformim vjen nga dy burime:
1. Keqinterpretimi i kalkulatorëve të ADN-së: Arbëreshët e Kozencës u larguan nga Ballkani në shekullin XV. Ata nuk e patën përzierjen e vogël sllave (10-20%) që shqiptarët e Ballkanit morën gjatë shekujve VI-X. Duke qenë se arbëreshët ruajnë strukturën më të vjetër të epokës së Bronzit dhe Neolitit (baza e lashtë mesdhetare), programet amatore të ADN-së e ngatërrojnë këtë komponent të vjetër autokton dhe e shfaqin gabimisht si “Azi Perëndimore” ose “Lindje e Mesme”.
2. Ngatërrimi i Haplogrupeve: Këto fshatra kanë një përqendrim të lartë të Haplogrupit J2 (specifikisht J2b2-L283), i cili është një shenjues i pastër paleo-ballkanik, i gjetur në mbetje arkeologjike në Ballkan që nga viti 1600 para erës sonë. Personat amatorë apo llogari me qëllime keqdashëse (shpesh të shtyrë nga qarqe nacionaliste fqinje si ato serbe apo greke) shohin shkronjën “J” dhe e ngatërrojnë qëllimisht me “J1”, që është markeri i beduinëve të Arabisë.
Këto postime synojnë thjesht të mbledhin klikime ose të minojnë pozitat e arbëreshëve dhe shqiptarëve si një nga popujt më autoktonë dhe me rrënjë më të lashta në gadishullin e Ballkanit. Shkenca e vërtetë provon të kundërtën. Ata janë dëshmia e gjallë e pastërtisë së gjakut arbëror.