Nisma për reformë kushtetuese synon të zhvendosë debatin publik nga kriza ekonomike drejt çështjeve institucionale dhe të rihapë diskutimin mbi sistemin presidencial dhe drejtimin politik të Turqisë…
Nga rikthimi i debatit për reformën kushtetuese, Recep Tayyip Erdogan duket se synon të zhvendosë fokusin e agjendës publike nga presionet ekonomike drejt çështjeve institucionale, ndërsa njëkohësisht rihap debatin mbi sistemin presidencial dhe drejtimin e ardhshëm politik të Turqisë.
Rikthimi i debatit për reformën kushtetuese nga presidenti turk Recep Tayyip Erdogan nuk përbën një iniciativë të izoluar institucionale, por pjesë të një strategjie më të gjerë politike që synon të ripërcaktojë marrëdhënien midis shtetit, pushtetit dhe shoqërisë në Turqi. Koha e fjalimit të tij, i mbajtur gjatë ceremonisë për 158-vjetorin e Këshillit të Shtetit të Turqisë, pasqyron përpjekjen e udhëheqjes turke për të zhvendosur vëmendjen politike nga presionet ekonomike dhe lodhja në rritje ndaj qeverisjes, drejt një debati të përqendruar në çështje institucionale dhe kushtetuese.
Erdogan e paraqiti rrugëtimin e tij politik si vazhdimësi të një tradite të gjatë reformiste, e cila sipas narrativës së tij fillon në epokën osmane dhe kulmon me sistemin aktual presidencial. Përmes referencave të përsëritura ndaj “sigurisë juridike”, “barazisë para ligjit” dhe heqjes së “privilegjeve dhe diskriminimit”, ai synoi të ringjallë narrativën e forcimit të sovranitetit popullor përmes reformave institucionale të ndërmarra gjatë dy dekadave të fundit, shkruan Indipendent Balkan News Agency.
Rëndësi të veçantë politike mori deklarata e tij se qeveria kishte “hequr telat me gjemba mes popullit dhe demokracisë”, duke lidhur drejtpërdrejt sistemin presidencial me shprehjen e pakushtëzuar të vullnetit popullor. Këto komente përbënin gjithashtu një mbrojtje të modelit qeverisës të vendosur pas referendumit të vitit 2017, në një kohë kur opozita dhe pjesë të shoqërisë turke po rikthejnë gjithnjë e më shumë shqetësimet lidhur me përqendrimin e pushteteve në presidencë.
Vendimi i tij për t’iu drejtuar gjykatës më të lartë administrative të vendit mbante gjithashtu simbolikë të fortë institucionale dhe politike. Presidenti turk i kushtoi një pjesë të konsiderueshme të fjalimit marrëdhënies midis gjyqësorit dhe ekzekutivit, duke argumentuar se gjyqësori nuk duhet të funksionojë si mekanizëm ndërhyrjeje politike në vendimet e një qeverie të zgjedhur. Në këtë mënyrë, ai përsëriti një qëndrim të kahershëm të qeverisë së AKP-së lidhur me rolin e gjyqësorit pas përplasjeve politike dhe institucionale të dekadës së fundit.
Referencat e tij ndaj ngjarjeve të 17-25 dhjetorit 2013 dhe ndaj “strukturave që ishin infiltruar në gjyqësor” janë pjesë e përpjekjes së vazhdueshme të udhëheqjes turke për t’i paraqitur reformat institucionale si një përgjigje të domosdoshme ndaj qendrave të brendshme të ndikimit. Njëkohësisht, Erdogan u përpoq të distancohej nga e kaluara kemaliste e Turqisë, duke argumentuar se kornizat e mëparshme kushtetuese ishin formësuar nën hijen e ndërhyrjeve ushtarake ose strukturave elitare politike.
Referenca e tij ndaj një “kushtetute të re, gjithëpërfshirëse, liberale dhe civile” lidhet ngushtë me përpjekjen e qeverisë për ta rikthyer debatin mbi identitetin institucional të Turqisë në qendër të diskursit publik. Pavarësisht amendamenteve të shumta të bëra në Kushtetutën aktuale gjatë viteve të fundit, presidenca turke synon të rihapë një diskutim më të gjerë mbi kornizën politike të vendit, duke e paraqitur sistemin ekzistues si produkt të periudhave të dominuara nga ndikimi politik dhe ushtarak, dhe jo si rezultat të një konsensusi të gjerë politik e shoqëror.
Përtej dimensionit institucional, axhenda për një kushtetutë të re mbart edhe pasoja të qarta politike. Presioni i vazhdueshëm inflacionist, lodhja ekonomike në rritje në segmente të gjera të shoqërisë dhe nevoja për të ruajtur kohezionin e koalicionit qeverisës po krijojnë kushtet për ta zhvendosur debatin publik drejt çështjeve të identitetit politik dhe orientimit institucional.
Në të njëjtën kohë, rifillimi i debatit kushtetues mund të shërbejë edhe si instrument për riformësimin e aleancave politike. Qeveria duket se është e vetëdijshme se opozita do ta kishte të vështirë të refuzonte hapur një diskutim të paraqitur si demokratizim dhe rinovim politik, pa paguar një kosto politike, duke krijuar kështu një fushë të re përballjeje politike të përqendruar në të ardhmen e sistemit politik të Turqisë.
Megjithatë, perspektiva për një reformë të thellë kushtetuese mbetet tepër komplekse. Blloku qeverisës aktualisht nuk disponon shumicën parlamentare të nevojshme për të miratuar një kushtetutë të re pa një konsensus më të gjerë politik ose pa referendum. Në të njëjtën kohë, skepticizmi mbetet i fortë brenda shoqërisë turke ndaj çdo ndryshimi që mund të forcojë më tej kompetencat presidenciale.
Fjalimi i Erdogan tregon se Ankaraja po hyn gradualisht në një fazë të re përballjeje institucionale dhe politike. Në lojë nuk është vetëm përmbajtja e një kushtetute të mundshme të re, por edhe çështja se kush do të formësojë fazën e ardhshme të identitetit politik dhe kushtetues të Turqisë, në një periudhë sfidash të shtuara të brendshme dhe rajonale.