Franca nuk është e vetme. Diplomatët e BE-së thonë se edhe Gjermania, Holanda dhe Italia këmbëngulin që procesi i vështirë dhe “i bazuar në meritë” duhet të respektohet pa përjashtime për arsye gjeopolitike…
Vizioni i Ursula von der Leyen për një Bashkim Evropian të zgjeruar ndjeshëm, që përfshin edhe Ukrainën, po përballet me një pengesë të fortë: shumë vende anëtare aktuale nuk dëshirojnë të hapin këtë debat.
Frika se mund t’u japin argumente forcave populiste, rreziku i referendumeve të vështira kombëtare për çdo vend të ri që synon anëtarësimin, si dhe përvoja kolektive problematike me Hungarinë që nga anëtarësimi i saj në vitin 2004, po ndikojnë në hezitimin e disa kryeqyteteve të BE-së. Këtë e konfirmojnë nëntë diplomatë dhe zyrtarë evropianë që folën për median POLITICO. Që nga anëtarësimi i Kroacisë në vitin 2013, asnjë shtet tjetër nuk i është bashkuar unionit.
Pranimi i anëtarëve të rinj, apo “zgjerimi” siç njihet në terminologjinë evropiane, një proces i shtyrë fort nga presidentja e Komisionit Evropian, von der Leyen, ishte parashikuar të ishte pjesë e axhendës së një samiti të BE-së në Nikozia, Qipro, më vonë gjatë këtij muaji. Megjithatë, si shenjë e mungesës së entuziazmit nga liderët, tani është e pamundur që kjo çështje të trajtohet, sipas një zyrtari të lartë të BE-së të përfshirë në përgatitje. Ministri delegat i Francës për çështjet evropiane, Benjamin Haddad, deklaroi për POLITICO se “zgjerimi duhet të mbetet një proces kërkues dhe i bazuar në meritë për të garantuar suksesin dhe besueshmërinë e tij”.
Shqetësimi kryesor mes qeverive është reagimi politik që mund të përballet çdo lider që sjell çështjen e anëtarësimit të vendeve të reja në debatin kombëtar, sipas tre diplomatëve dhe një zyrtari të lartë të përfshirë në procesin e zgjerimit. Ata, si edhe burime të tjera në këtë artikull, kërkuan anonimitet për shkak të natyrës konfidenciale të diskutimeve.
Një nga frikërat e përmendura është përsëritja e debatit për “hidraulikun polak”, që dominoi diskursin në shumë vende të BE-së përpara pranimit të Polonisë në vitin 2004. Në atë kohë, disa politikanë argumentonin se fuqia punëtore më e lirë nga Polonia do të zëvendësonte vendet e punës me paga më të larta në Evropën Perëndimore.
“Të njëjtat argumente gjysmë-populiste dhe gjysmë-ksenofobike që dëgjuam për polakët, ka shumë gjasa t’i dëgjojmë për ukrainasit dhe çdo kandidat tjetër. Kush janë këta njerëz? Çfarë do të bëjnë në këtë klub? A do të vijnë për të marrë vendet tona të punës?”, tha një diplomat nga një vend mesatar i BE-së.
Mungesë vullneti
Ky shqetësim është veçanërisht i theksuar në Francë, e cila sipas ligjit duhet të zhvillojë një referendum për pranimin e çdo anëtari të ri. Një votim për Ukrainën mund të ndikojë në fushatën e liderit të së djathtës populiste, Jordan Bardella, i cili sipas sondazheve kryeson raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027 përballë rivalit të qendrës së djathtë, Edouard Philippe.
Megjithatë, Franca nuk është e vetme. Diplomatët e BE-së thonë se edhe Gjermania, Holanda dhe Italia këmbëngulin që procesi i vështirë dhe “i bazuar në meritë” duhet të respektohet pa përjashtime për arsye gjeopolitike, edhe pse e kuptojnë presionin mbi vende si Ukraina dhe Moldavia për t’u anëtarësuar shpejt.
“Sigurisht që nuk duam të dobësojmë presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky … por shumica dërrmuese e shteteve anëtare nuk kanë oreks për këtë debat në këtë moment,” tha një diplomat i lartë nga një vend i madh europian.
Fitorja e Péter Magyar në zgjedhjet në Hungari të dielën, që i dha fund 16 viteve të qeverisjes së Viktor Orbán, ringjalli shpresat se Budapesti mund të zbusë kundërshtimin e tij të kahershëm ndaj anëtarësimit të Ukrainës. Megjithatë, Magyar pritet të mbajë të njëjtin qëndrim si paraardhësi i tij, duke deklaruar në një konferencë të gjatë për shtyp se nuk mbështet një proces të përshpejtuar për Kievin.
Një tjetër shqetësim i përmendur shpesh lidhet me përvojën e BE-së me Hungarinë si një partner pengues. Vendi, që iu bashkua BE-së në vitin 2004 si pjesë e një grupi prej dhjetë shtetesh kryesisht nga lindja ish-komuniste, është përballur me akuza të vazhdueshme për kufizim të demokracisë nën drejtimin e kryeministrit Orbán. Ai gjithashtu ka mbajtur lidhje me Rusinë dhe ka bllokuar mbështetjen evropiane për Ukrainën. Pranimi i anëtarëve të rinj rrit rrezikun e futjes së “kalave të Trojës” të reja, që mund të përdorin veton, ndaj Komisioni Evropian synon të “imunizojë” procesin e zgjerimit, për shembull duke u mohuar vendeve të reja të drejtën e vetos për disa vite pas anëtarësimit.
Duke marrë parasysh klimën në kryeqytetet kryesore të BE-së, von der Leyen deklaroi të hënën, pas humbjes së Orbán, se mbështet heqjen e rregullit të unanimitetit në union, i cili aktualisht i jep çdo vendi të drejtën të bllokojë procesin e anëtarësimit të një shteti tjetër.
Presionet gjeopolitike
Edhe Mali i Zi, që ka përmbushur pothuajse të gjitha kriteret për anëtarësim, po përballet me pengesa, pasi vendet e BE-së nuk kanë arritur ende të bien dakord për hapin e radhës: miratimin e mandatit për hartimin e traktatit të anëtarësimit. “Çështja është ende në negociata,” tha një diplomat i BE-së.
Tre zyrtarë malazezë, duke folur në kushte anonimiteti, shprehën zhgënjim për mungesën e progresit dhe përmendën Francën si një nga pengesat e mundshme. Zyrtarët francezë kundërshtojnë këtë vlerësim, duke theksuar se shqetësimet janë më të gjera dhe kërkojnë një debat më të thelluar për zgjerimin.
Situata aktuale paraqet sfida edhe për Ukrainën, e cila e sheh anëtarësimin në BE si një garanci sigurie ndaj agresionit të ardhshëm rus. Një marrëveshje e mundshme paqeje me Rusinë mund të përfshijë perspektivën e anëtarësimit në BE që në vitin 2027 si një nxitje për votuesit ukrainas.
Megjithatë, vendet e BE-së kanë hezituar të pranojnë Ukrainën që vitin e ardhshëm. Ambasadorët e vendeve anëtare kundërshtuan fuqishëm një qasje më radikale për përshpejtimin e anëtarësimit gjatë një darke në fillim të marsit.
Mbështetësit më të fortë të Ukrainës, përfshirë Suedinë dhe Danimarkën, tani po shtyjnë për përfundimin e negociatave deri në fund të vitit të ardhshëm. Por nisja e bisedimeve për traktatin e anëtarësimit kërkon miratimin e vendeve të mëdha të BE-së, një hap që mbetet i vështirë për t’u arritur.
“Ende nuk jemi në atë pikë,” përfundoi zyrtari i lartë i BE-së.