Ekspertët paralajmërojnë kundër diagnozave në distancë, ndërsa kritikat ndaj sjelljes së Trump intensifikohen në SHBA dhe jashtë saj
Është joshëse që politikanët e fuqishëm të etiketohen si të sëmurë mendërisht. Por shpesh diagnozat psikiatrike janë të motivuara politikisht. Edhe ekspertët këshillojnë kundër kësaj, edhe kur vërejnë sjellje të pazakonta te Presidenti amerikan Donald Trump.
Pasi Trump publikoi një imazh të tij si Jezus dhe më pas pretendoi se fotografia e paraqiste si mjek, në rrjetet sociale qarkulloi një meme. Ajo e tregonte presidentin amerikan pranë Jack Nicholson dhe Will Sampson (si Kryeplaku Bromden) në filmin “Fluturoi mbi folenë e qyqes”. Të tre mbanin rroba të një spitali psikiatrik. Nicholson pyet: “Pse je këtu?” Trump përgjigjet: “Nuk mund të vendos nëse jam Jezusi apo një mjek.”
Për shumëkënd, kjo përmbledh situatën. Prej ditësh, Trump dominon titujt e mediave me sjelljen dhe deklaratat e tij. Ai kërcënoi se do ta “bombardonte Iranin në epokën e gurit” dhe do të shkatërronte një qytetërim të tërë. Një paralajmërim ndaj udhëheqjes iraniane në Pashkë e mbylli me “Lavdëruar qoftë Allahu”. Pak më vonë u përplas edhe me Papa Leon. Kulmi ishte publikimi i imazhit të tij si Mesia.
Pothuajse kaloi pa u vënë re se ai u filmua edhe duke marrë një porosi nga McDonald’s në Shtëpinë e Bardhë. Ishte një aksion PR për heqjen e taksës mbi bakshishet. Në një skenë të pazakontë, Trump e pyeti shpërndarësen para gazetarëve nëse ajo e kishte votuar dhe çfarë mendonte për “burrat në sportet e grave”. Ajo iu përgjigj në mënyrë të paqartë.
Sjellje e çrregullt, deklarata të paqarta
Për komentatorët, gazetarët, humoristët dhe kundërshtarët politikë, përfundimi është i qartë: Trump është bërë i çmendur, në kuptim psikiatrik. Edhe gjatë mandatit të tij të parë kishte spekulime për gjendjen e tij mendore. Por tani, në kontekstin e konfliktit me Iranin, shpërthimet e pakontrolluara, lapsuset dhe ngatërrimet në fjalime interpretohen si shenja patologjike. Edhe disa ish-mbështetës, si republikania Marjorie Taylor Greene apo komentatorët e djathtë Candace Owens dhe Alex Jones, flasin për një nivel të ri “çmendurie”. Sipas tyre, mënyra si flet Trump tregon se “truri nuk funksionon si duhet”. Demokratët gjithashtu janë shprehur në këtë linjë. Nancy Pelosi, e pyetur pse Trump publikoi imazhin si Jezus, tha: “Pyesni një psikiatër. Kjo kërkon diagnozë, jo bisedë.”
Ekspertë dhe reagime ndërkombëtare
Disa specialistë kanë dhënë vlerësime publike. Psikologu John Gartner ka deklaruar se “rënia e shpejtë mendore” e Trump është e dukshme dhe se ai shfaq “shenja klinike të demencës”. Edhe në Iran, organizatat e psikologëve kanë kërkuar vlerësimin e gjendjes së tij mendore, duke e cilësuar si rrezik për paqen botërore dhe duke përmendur impulsivitetin, mungesën e empatisë dhe narcisizmin si tregues të mundshëm të çrregullimeve të personalitetit.
Megjithatë, këto reagime shihen edhe në kontekstin e propagandës politike. Edhe në pjesën tjetër të botës, shumë vëzhgues e konsiderojnë Trump si thellësisht narcisist, por kjo nuk mjafton për masa ligjore si shkarkimi nga detyra.
Kundër diagnozave në distancë
Ekspertët theksojnë se diagnozat pa ekzaminim personal bien ndesh me etikën profesionale. Në SHBA zbatohet “rregulli Goldwater”, sipas të cilit psikiatrit nuk duhet të diagnostikojnë figura publike pa i trajtuar drejtpërdrejt.
Psikiatri Allen Frances, një nga autorët e kritereve për çrregullimin narcisist në DSM-5, ka paralajmëruar që sjellja politike të mos patologjizohet. Sipas tij, Trump mund të jetë narcisist, por jo domosdoshmërisht i sëmurë mendërisht. Përdorimi i lehtë i termave psikiatrikë rrezikon të relativizojë përgjegjësinë dhe të largojë vëmendjen nga pasojat reale të politikave.
Ai thekson se etiketimi i një lideri si “i çmendur” mund të shërbejë edhe si justifikim për veprimet e tij.
Mes strategjisë dhe perceptimit
Disa analistë sugjerojnë se sjellja e Trump mund të jetë pjesërisht strategjike. Koncepti i “teorisë së çmendurisë”, i lidhur me Richard Nixon, nënkupton se një lider që duket i paparashikueshëm mund të frikësojë kundërshtarët dhe të fitojë avantazh. Trump mund të përfitojë nga kjo qasje edhe në komunikimin me mbështetësit e tij, të cilët e shohin stilin e tij si autentik.
Sipas ish-ministrit të drejtësisë William Barr, Trump ka thënë se sekreti i një postimi të mirë është “doza e duhur e çmendurisë”. Megjithatë, mbetet e paqartë sa nga kjo sjellje është e llogaritur dhe sa jo. Vetë Trump i kundërshton fuqishëm pretendimet për probleme mendore, duke theksuar rezultatet e mira në testet kognitive dhe duke e quajtur veten “një gjeni shumë stabil mendërisht”. Debati mbi gjendjen e tij mendore mbetet i hapur, por një gjë është e qartë: përdorimi i diagnozave psikiatrike në politikë mbetet një çështje e ndjeshme dhe e diskutueshme. /Përshtatur nga NZZ/