Pas sulmeve ajrore SHBA-Izrael që dobësuan lidershipin e Iranit, politik e ushtarak dhe që shkaktuan vdekjen e dhjetëra zyrtarëve të lartë, gjenerali Ahmad Vahidi po shfaqet si figurë e lartë drejtuese ndërsa Donald Trump vazhdon të këmbëngulë se nuk mund të përcaktojë se me kë do ta nënshkruajë fundin e luftës, edhe pse ai shihet si figura qendrore që drejton fijet prapa skenave të Republikës Islamike.
Sipas analistëve, Vahidi, i cili mori detyrën si kreu i Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike pas vrasjes së Mohammad Pakpour në ditën e parë të luftimeve, ka aktivizuar rrethin e tij të ngushtë, duke krijuar një këshill ushtarak informal dhe duke marrë kontrollin si të përgjigjes ushtarake të Iranit ashtu edhe të ekipit të tij negociator. Me 67-vjeçarin dhe aleatët e tij që marrin kontrollin, Teherani ka marrë një qëndrim edhe më të ashpër, duke refuzuar (të paktën deri të premten) të marrë pjesë në bisedimet e paqes me Shtetet e Bashkuara dhe duke shtuar sulmet ndaj anijeve që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit.
‘
Në fakt, është pikërisht ky qëndrim dhe pengesat që ai ngre në negociata që thuhet se e kanë bërë Vahidin një objektiv kyç në planet ushtarake SHBA-Izrael në rast se armiqësitë rifillojnë.
Ai i ka lënë mënjanë të moderuarit e Teheranit.
Vahidi, i cili është nën sanksione të ashpra perëndimore dhe është lidhur me sulme terroriste në Argjentinë, përfaqëson krahun më ekstrem të regjimit iranian, i cili ka lënë mënjanë të moderuarit në Teheran (Pezekian) dhe madje edhe ata që udhëheqin negociatat me Shtetet e Bashkuara (Araghchi). Analistët vlerësojnë se edhe nëse arrihet një marrëveshje me delegacionin iranian, ajo mund të mos ketë ndonjë ndikim të vërtetë për sa kohë që Vahidi dhe aleatët e tij mbeten në kontroll.
Ahmad Vahidi ishte komandanti i Forcës elitare Quds në vitet 1990, duke forcuar ndikimin e Iranit në Lindjen e Mesme, përpara se t’ia dorëzonte stafetën Qassem Soleimani. Të dy burrat konsiderohen vendimtarë në krijimin dhe forcimin e “përfaqësuesve” të Iranit jashtë vendit, duke përfshirë Hezbollahun në Liban dhe Huthitët në Jemen.
Ndryshe nga dy krerët e mëparshëm të Gardës Revolucionare , Vahidi ka luajtur gjithashtu një rol aktiv në sistemin politik të vendit, duke shërbyer në pozicione të larta, të tilla si ministër i mbrojtjes dhe ministër i brendshëm në dy qeveri të ndryshme. Në dhjetor të vitit të kaluar, ai u emërua zëvendëskryetar i Gardës nga Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei, i cili u vra së bashku me kreun e atëhershëm të korpusit, Mohammad Pakpour, në sulmet e 28 shkurtit.
Si e mori situatën në duart e veta përmes Mojtabës?
Pas vdekjes së Khameneit, thuhet se Vahidi e promovoi djalin e tij, Mojtaba Khamenei, si pasardhës, pavarësisht raportimeve se vetë ajatollahu nuk e donte një zhvillim të tillë. Megjithatë, Mojtaba u plagos në të njëjtat sulme dhe nuk është shfaqur në publik, gjë që, sipas Khosro Esfahani, drejtor kërkimor i Unionit Kombëtar për Demokraci në Iran, e ka bërë atë në mënyrë efektive një “mjet” të regjimit.
“Nëse Mojtaba është gjallë dhe kjo është një “nëse” e madhe, ai nuk është gjë tjetër veçse një kukull. Ai është udhëheqësi i parë suprem i krijuar nga inteligjenca artificiale në historinë e njerëzimit”, tha Esfahani për New York Post, duke iu referuar fotove “të fabrikuara” që regjimi kishte publikuar të Mojtabës pas emërimit të tij.
“Ai nuk ka kapital politik, asnjë mbështetje publike dhe asnjë ndikim në vendimmarrje. Regjimi ia atribuon dhe do të vazhdojë t’i atribuojë deklarata atij. Nëse ai është gjallë, dhe kjo është e dyshimtë, ai po vepron si një kukull”, shtoi Esfahani.
Ndikimi në ekipin negociator që u takua në Pakistan për Pashkë
Ndikimi i Vahidit në negociata ishte i dukshëm kur ai siguroi pjesëmarrjen e Mohammad Bagher Zolghandr, sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare dhe një veteran i Gardës, në delegacionin iranian. Sipas Institutit për Studimin e Luftës (ISW), Zolghandr u ngarkua me detyrën për të siguruar që negociatorët të ndiqnin vijën e ashpër të Gardës.
Ky qëndrim u konfirmua kur ai denoncoi Ministrin e Jashtëm Abbas Araghchi, i cili dyshohet se kishte lënë hapësirë për lëshime në bisedime. Reagimi i ashpër çoi në kthimin e delegacionit në Teheran, ku qëndroi deri dje, kur më në fund u kthye në Pakistan për të provuar një rifillim të mundshëm të bisedimeve me SHBA-në.
“Zolghandr ia dërgoi ankesën udhëheqësve të lartë të Gardës, pothuajse me siguri përfshirë Vahidin, duke pretenduar se Araghchi e kishte tejkaluar mandatin e tij gjatë negociatave duke shprehur fleksibilitet në lidhje me mbështetjen e Iranit për Boshtin e Rezistencës”, raportoi ISW për bisedimet fillestare të paqes.
“Zemërimi i Zolghandrit i shtyu udhëheqësit e lartë në Teheran, përfshirë ish-kreun e Shërbimit të Inteligjencës së Gardës dhe anëtarin prej kohësh të rrethit të ngushtë të Mojtabës, Hossein Taeb, të bënin thirrje që delegacioni negociator të kthehej në Teheran”, shtoi grupi i ekspertëve.
Taktikat e “policit të mirë” dhe “policit të keq”
Analistët besojnë se Irani po zbaton një taktikë “polic i mirë, polic i keq”, me Vahidin që mban një qëndrim të ashpër dhe kryetarin e parlamentit dhe (të paktën deri vonë) një anëtar kyç i negociatorëve, Mohammad Ghalibaf, duken më pajtues. Megjithatë, vihet re se të dy vijnë nga të njëjtat struktura të Gardës Revolucionare dhe kanë mbështetur strategji të ngjashme.
“Një studim krahasues i dy aktorëve kryesorë në qendër të vëmendjes, Vahidi dhe Ghalibaf, tregon se ata i kanë ngjitur shkallët e Gardës Revolucionare së bashku dhe historikisht kanë mbështetur politika dhe strategji identike”, theksoi Isfahani.
Lidhja me aktet terroriste vdekjeprurëse jashtë vendit
Vahidi ishte një nga nëntë zyrtarët e lartë iranianë dhe të Hezbollahut të akuzuar për ndihmë në planifikimin e bombardimit të vitit 1994 në qendrën komunitare hebraike Asociación Mutual Israelita Argentina (AMIA) në Buenos Aires, i cili vrau 85 persona. Interpoli lëshoi një “njoftim të kuq” kundër Vahidit, duke u bërë thirrje autoriteteve policore në të gjithë botën ta gjejnë dhe arrestojnë atë, duke e bërë komandantin aktual të Gardës një terrorist të kërkuar ndërkombëtarisht.
Përveç bombardimit famëkeq të vitit 1994, hetuesit argjentinas e kanë lidhur Vahidin edhe me bombardimin e ambasadës izraelite në Buenos Aires në vitin 1992, i cili la 29 të vdekur dhe dhjetëra të plagosur.
Vahidi u sanksionua gjithashtu nga SHBA-të për lidhjet e tij me programet bërthamore dhe raketore të Iranit, dhe u përball me një valë të dytë sanksionesh në vitin 2022 pas shtypjes së dhunshme të regjimit ndaj protestuesve për vdekjen e Mahsa Amini.
Bashkimi Evropian vendosi gjithashtu sanksione ndaj Vahidit po atë vit për përdorimin e municioneve të vërteta nga regjimi në protesta, të cilat rezultuan në vdekjen e gati 500 personave, sipas grupeve të të drejtave të njeriut.