Parashikimet për një konflikt të shkurtër dhe me kosto të ulët në Iran nuk po realizohen
Presidenti amerikan Donald Trump po përballet me realitetin kompleks të një lufte në Iran që ka rezultuar më e kushtueshme dhe më pak e mbështetur nga publiku sesa ishte parashikuar fillimisht.
Dy muaj pas fillimit të konfliktit, lufta ka treguar se është e shtrenjtë, thellësisht jopopullore dhe pa një objektiv të qartë përfundimtar. Tregjet e energjisë janë në luhatje, ndërsa Pentagoni ka bërë vlerësimin e parë publik për koston: rreth 25 miliardë dollarë deri tani. Ndërkohë, shumë republikanë në Kongres po bëhen gjithnjë e më të paduruar. Në të njëjtën kohë, Trump ka sulmuar aleatë të huaj, si Gjermania, të cilët nuk kanë treguar interes për t’u përfshirë në luftë.
Duke folur para mbështetësve të tij të premten, Trump këmbënguli se nuk ka pendesë. “Bëra diçka që ishte, nuk e di, budallallëk, e guximshme, por ishte e zgjuar”, tha ai në The Villages, një komunitet pensionistësh në një zonë me prirje të forta republikane. “Do ta bëja përsëri”, shtoi Presidenti.
Megjithatë, parashikimet e tij për një konflikt të shkurtër me pasoja minimale ekonomike duket se po shemben. Trump e ka mbrojtur vazhdimisht luftën, të cilën e nisi së bashku me Izraelin më 28 shkurt, duke theksuar se është thelbësore që Irani të mos sigurojë kurrë armë bërthamore. Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kanë goditur objektiva ushtarake dhe kanë vrarë udhëheqës të lartë iranianë, përfshirë udhëheqësin suprem Ali Khamenei, por struktura qeveritare mbetet funksionale dhe e aftë të reagojë.
Ndërsa konflikti vazhdon, Trump u ka kërkuar amerikanëve ta shohin situatën “në perspektivë”, duke e krahasuar me luftërat e gjata në Vietnam dhe Irak, për të argumentuar se përfshirja në Iran “nuk është aq e madhe”.
Vetëm tre javë më parë, Trump deklaroi se Irani kishte rënë dakord me kërkesat e tij dhe la të kuptohej për një përparim të afërt. Ai parashikoi bashkëpunim për largimin e uraniumit të pasuruar, ulje të çmimeve të energjisë dhe zbutje të krizës globale. Asnjë nga këto nuk ndodhi.
Mesazhet e presidentit për të ardhmen e luftës kanë qenë të paqëndrueshme. Ai ka deklaruar se Irani dëshiron marrëveshje, por njëkohësisht ka theksuar se udhëheqja në Teheran është e paqartë dhe e vështirë për t’u kuptuar. Ai ka shtuar se nuk ia vlen që përfaqësuesit amerikanë të udhëtojnë gjatë për negociata që mund të dështojnë.
Të premten, pasi u shpreh i pakënaqur me një propozim iranian për hapjen e Ngushticës së Hormuzit, Trump tha se “ndoshta është më mirë të mos bëjmë fare marrëveshje.”
Të shtunën, ai deklaroi se po e rishikon propozimin, por shtoi se e ka të vështirë ta konsiderojë të pranueshëm.
Trump ka përmendur si model ndërhyrjen amerikane në Venezuelë në janar, kur u rrëzua Nicolas Maduro. Megjithatë, situatat janë të ndryshme: në Venezuelë u largua vetëm lideri, ndërsa pjesa tjetër e strukturës shtetërore mbeti dhe bashkëpunoi. Në Iran, udhëheqja ka kapacitete të gjera ushtarake dhe mbetet e qëndrueshme.
Aktualisht, palët ndodhen në një ekuilibër të tensionuar. SHBA ka mbajtur bllokadën ndaj transportit detar iranian, ndërsa Irani refuzon të dorëzojë uraniumin e pasuruar. Trump e quajti Marinën amerikane “piratë”, ndërsa përshëndeti kapjen e një anijeje iraniane. Nga ana tjetër, një gjeneral i lartë iranian paralajmëroi për një përplasje të re të mundshme.
Presidenti pranoi gjithashtu se sulmet ushtarake mund të rifillojnë. “Është një mundësi që mund të ndodhë,” tha ai para gazetarëve në Florida.
Ngushtica e Hormuzit pritet të mbetet kryesisht e mbyllur për javë të tëra, duke rritur gjasat për çmime të larta të energjisë. Edhe pse Trump ka thënë se çmimet e karburantit do të bien, sekretari i Energjisë Chris Wright ka pranuar se ato mund të mbeten të larta gjatë gjithë vitit.
Situata ndërlikon edhe marrëdhëniet me Kinën, e cila importon rreth një të tretën e energjisë së saj përmes kësaj rruge detare. Presidenti Xi Jinping ka kërkuar rihapjen e saj.
Lufta ka thelluar gjithashtu përçarjet me aleatët. Pas kritikave nga kancelari gjerman Friedrich Merz, Trump reagoi ashpër dhe administrata e tij njoftoi tërheqjen e mijëra trupave nga Gjermania, duke lënë të kuptohet se masa të ngjashme mund të ndërmerren edhe ndaj Italisë dhe Spanjës.
Trump nuk ka kërkuar miratimin e Kongresit për vazhdimin e luftës, edhe pse ka kaluar afati ligjor 60-ditor. Administrata argumenton se armëpushimi ka “ndalur orën”, por kjo është kundërshtuar nga disa republikanë.
Presidenti e ka mbrojtur vazhdimisht luftën, duke thënë se ia vlen çdo rritje e çmimeve të energjisë nëse ndalet programi bërthamor i Iranit. Megjithatë, shumica e sondazheve tregojnë se amerikanët nuk e mbështesin konfliktin.
Analisti republikan Matthew Bartlett, ish-zyrtar në Departamentin e Shtetit, tha se mesazhet e paqarta të administratës nuk po bindin votuesit. “Mesazhet kanë qenë më shumë se kaotike,” u shpreh ai, duke shtuar se situata politike, ekonomike dhe diplomatike po përkeqësohet vazhdimisht.